Nhà văn Mark Twain đã từng nói: “Một người không đọc sách chẳng hơn gì một kẻ không biết đọc”. Rõ ràng, đọc sách để tiếp nhận tri thức và làm giàu cho đầu óc mình là một việc làm cần thiết. Tuy nhiên, ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghệ điện tử, việc đọc sách cũng có nhiều thay đổi sâu sắc.
Văn hóa đọc sách là đọc sách một cách có văn hóa. Nói cách khác là ý thức đọc sách đúng đắn của con người. Văn hóa đọc đề cao tính nghệ thuật, nhu cầu thưởng thức văn hóa đích thực trong việc đọc sách. Bởi thế, nó vượt lên khái niệm đọc đơn thuần.
Thông qua sách vở, con người chiếm lĩnh tri thức trong cuộc sống, tự hoàn thiện bản thân, năng động và sáng tạo để thành công trong công việc và trong đời sống. Tuy nhiên, ngày nay, văn hóa đọc của người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ sa sút nghiêm trọng. Ngày càng có ít bạn trẻ thích đọc sách và càng có ít người viết sách. Họ thích giải trí trên các phương tiện nghe, nhìn hơn là cầm sách lên đọc.
Với sự phát triển như vũ bão của nền công nghiệp hiện đại, đặc biệt là ngành công nghệ thông tin, truyền thông, giải trí, các phương tiện nghe nhìn (điện thoại, máy tính bảng, laptop…) tỏ ra vượt trội với tính năng tiện dụng, hấp dẫn, có sức lôi cuốn mạnh mẽ hơn các trang sách in. Việc chuyển từ đọc sách in sang đọc online là một xu thế tất yếu. Sách điện tử sẽ là hình thức của sách trong tương lai.
Nhưng đặc biệt, từ đầu năm 2020 đến nay, tại Việt Nam, văn hóa đọc đã chịu ảnh hưởng sâu sắc của đại dịch Covid-19. Đại dịch Covid-19 đã khiến cho người Việt Nam không chỉ thay đổi thói quen đọc sách mà còn góp phần khơi lên niềm tin về văn hóa đọc trước nỗi lo mai một trong thời công nghệ số hiện nay.
Có thể nhận thấy dịch Covid-19 không chỉ thay đổi cách làm việc, học tập… mà còn tạo sự chuyển biến trong văn hóa đọc ở Việt Nam. Tuy nước ta không bị giãn cách xã hội nghiêm trọng như nhiều quốc gia khác nhưng thời gian ở nhà đọc sách là một việc làm hữu ích, không chỉ góp phần miễn nhiễm dịch bệnh mà còn nâng cao chỉ số văn hóa đọc nước nhà.
Không chỉ trang bị kiến thức, những cuốn sách còn là liều thuốc tinh thần giúp mọi người cảm thấy bình thản, vững tâm hơn vào công cuộc toàn dân chống dịch. Hơn thế, những cuốn sách về chăm sóc sức khỏe, hướng dẫn người dân sống khỏe cũng giúp chúng ta có thêm sự hiểu biết để tự bảo vệ mình trước Covid-19.
Khi thế giới chìm trong lo âu với Covid-19, những người dân Ý, Vũ Hán (Trung Quốc) chọn cách hát lên để nâng đỡ tinh thần nhau, thì ở Việt Nam, nhiều người chọn cách ở nhà đọc sách. Nhiều các nhóm đọc sách trên facebook được thành lập để chia sẻ các cuốn sách hay, sách nên đọc như: “30 phút đọc sách mỗi ngày”, “Đọc sách hay là chết”, “ Đọc sách mỗi ngày”… với các bài giới thiệu sách hay và hấp dẫn của nhiều bạn đọc thu hút hàng nghìn bạn đọc like và chia sẻ các bài viết.
Bên cạnh đó, hoạt động giới thiệu sách trực tuyến của các thư viện trong nước cũng được đẩy mạnh. Đặc biệt Vụ Thư viện cũng đẩy mạnh hơn chương trình “Đọc sách cùng bạn”, với các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao kỹ năng và phương pháp đọc sách. Nhiều thư viện đã đưa ra các sáng kiến phục vụ bạn đọc tốt hơn, như có thư viện nhận phục vụ nhu cầu mượn sách qua email và gửi sách đến nhà cho bạn đọc, có thư viện mở dịch vụ miễn phí đọc sách cho trẻ em trong những ngày các em phải nghỉ học… Cùng với các thư viện khác, Thư viện Quân đội cũng đẩy mạnh hoạt động phục vụ bạn đọc từ xa với các hình thức khác nhau như: cung cấp thông tin; tư vấn hướng dẫn cho bạn đọc sử dụng thư viện trực tuyến; cung cấp danh mục sách và tra cứu sách theo yêu cầu của các học viên ở các học viện nhà trường khu vực Hà Nội; hướng dẫn phương pháp và kỹ năng tra tìm sử dụng thông tin trực tuyến, nâng cao năng lực tìm kiếm và khai thác thông tin của người sử dụng.
Bà Vũ Dương Thúy Ngà – nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho hay, trong hai năm thực hiện triển khai 2 Đề án “Đẩy mạnh các hoạt động học tập suốt đời trong các thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, câu lạc bộ” và “Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030”, số lượt người sử dụng sách báo tăng lên hơn 50 triệu lượt người. Số sách, báo trong thư viện công cộng và 30 tỉnh, thành phố lên đến hơn 180 triệu.
Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc năm 2020 do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch phát động đã có sự tham gia của hơn 1 triệu học sinh, sinh viên từ gần 5.400 trường tiểu học, THCS, THPT, Đại học, Học viện, nhà trường, trong đó có cả những em khiếm thị.
Hội sách trực tuyến Quốc gia lần đầu tiên được tổ chức vào ngày 19/4/2020 với chủ đề “Đọc sách, nâng cao trí tuệ, vượt qua nỗi lo dịch bệnh” tại trang web book365.vn. Hội sách ứng dụng công nghệ 4.0 tiên tiến hàng đầu hiện nay: công nghệ tọa đàm trực tuyến, công nghệ sàn sách trực tuyến… đã thu hút hàng triệu lượt truy cập với hàng trăm ngàn người tham gia Hội sách. Năm 2021, Triển lãm sách trực tuyến kỷ niệm 110 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước do Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức từ ngày 4/6-15/6/2021với 12 đơn vị tham gia triển lãm đã thu hút 541.543 lượt người truy cập, tổng số sách cung cấp đến tay bạn đọc là 3.706 cuốn sách với doanh số bán được là 415 triệu đồng.
Từ những con số ấn tượng ở trên, chúng ta thấy dịch bệnh là nguy cơ những cũng tạo ra được những thời cơ mới cho ngành xuất bản, thư viện. Hoạt động giới thiệu sách trực tuyến đã thu hút đông đảo bạn đọc tham gia và tạo sức lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.
Tại Thư viện Quân đội lượng bạn đọc đến Thư viện trong những ngày qua tuy có giảm nhưng lượng bạn đọc đề nghị được phục vụ từ xa thì tăng lên chủ yếu là giảng viên, học viên các học viện, nhà trường quân đội; lượng bạn đọc đến mượn sách mạng về đọc cũng tăng lên. Thư viện cũng đã tăng cường số lượng sách cho mượn mỗi lượt nhằm đáp ứng nhu cầu bạn đọc. Bác Lan Anh – một bạn đọc thân thiết của Thư viện Quân đội năm nay đã 88 tuổi, là cán bộ Quân đội đã nghỉ hưu chia sẻ: “Do dịch bệnh, bác rất ít ra ngoài nên đọc sách là nguồn vui, giúp nâng cao trí tuệ, vượt qua dịch bệnh. Thư viện Quân đội có nguồn sách phong phú và đa dạng nên bác sang đây mượn sách hàng tuần cháu ạ”. Chú Lê An Khánh – một bạn đọc thường xuyên đến phòng Báo của Thư viện Quân đội hàng ngày cũng chia sẻ: “Đọc sách, báo giúp chú cấp nhật tin tức, nâng cao trí tuệ và cũng để giải trí lành mạnh trong thời kỳ dịch bệnh. Thư viện Quân đội như ngôi nhà thứ hai của chú vì đến đây thủ thư thân thiện, nhiệt tình, sách, báo có nhiều loại, đa dạng, phong phú. Hôm nào không đi ra ngoài được thì mươn sách của phòng Mượn về nhà đọc. Cám ơn Thư viện Quân đội rất nhiều ”.
Thư viện Quân đội đã và đang tích cực đổi mới để đáp ứng nhu cầu bạn đọc, không chỉ quảng bá và giới thiệu sách trên trang web của mình trên mạng Internet, thư viện còn lập trang fanpage trên facebook để nhanh chóng tiếp cận với bạn đọc trẻ hiện nay – những người lên facebook hàng ngày, hàng giờ, nhằm tạo cho bạn đọc thói quen nhìn thấy sách, đọc những bài tóm tắt giới thiệu sách có thể kích thích trí tò mò của bạn đọc, giúp bạn đọc mong muốn tìm đọc những cuốn sách đã được giới thiệu trên facebook.
Từ những kết quả đã đạt được trong hai năm qua, ngành xuất bản và thư viện cần có những hình thức để đưa phong trào đọc sách thành thói quen, tạo thành nét đẹp văn hóa trong toàn xã hội, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa kết tinh qua từng cuốn sách, để từ đó rút ra những bài học nhằm hoàn thiện bản thân mỗi người trong cuộc sống. Đặc biệt trong thời gian dịch Covid -19 thì văn hóa đọc sẽ ngày càng được lên ngôi và những người làm công tác thư viện sẽ phải thích ứng với tình hình dịch bệnh để đưa văn hóa đọc đến gần hơn với bạn đọc. Tin tưởng rằng, văn hóa đọc sẽ ngày càng được tôn vinh và lan tỏa trong xã hội.
____________
Nguyễn Thúy Cúc